Làm gì để người tiểu đường về quê ăn Tết được an toàn?.

Tết đã cận kề, đây là dịp mà tất cả mọi người, kể cả người mắc tiểu đường sẽ có nhiều chuyến đi: đi về quê ăn Tết cùng gia đình, đi tảo mộ, đi thăm người thân .Ta có thể gọi chung những chuyến đi này là đi du lịch.

Bất kể bạn đi đâu, bệnh tiểu đường tiếp tục đi theo bạn. Bạn không thể cố tình ‘lờ’ đi chế độ ăn hợp lý, không thể quên đi vận động thể lực, bỏ qua thuốc uống, tiêm insulin khi bạn đi khỏi nhà. Bệnh tiểu đường không thể khiến cho bạn cảm thấy bị ‘trói chặt’. Bạn có thể đi bất cứ đâu mà người không bị mắc tiểu đường có thể đến, nhưng hãy nhớ một số mẹo đơn giản sau để giúp cho chuyến đi của bạn thuận lợi hơn.

Với tất cả bệnh nhân tiểu đường

Trước khi khởi hành

• Kiểm tra sức khỏe trước khi đi. Nếu bạn đi tới vùng hay có bệnh tiêu chảy, hãy nói với bác sỹ cho đơn những thuốc chữa tiêu chảy dự phòng. Bạn có thể cần đến thuốc chống say xe trong suốt cuộc hành trình.
• Hãy đem theo vài tấm card trên đó ghi rằng bạn mắc tiểu đường (đề phòng bạn bị hôn mê hạ đường huyết..).
• Đem theo thêm insulin và bơm kim tiêm dự phòng cũng như là thuốc viên hạ đường huyết vì chuyến đi có thể kéo dài hơn dự kiến?.
• Đem theo bữa ăn phụ, đề phòng bị trễ giờ hoặc thay đổi lịch trình.
• Bạn có thể bị đau chân nếu đi giày mới, hãy để chúng lại ở nhà.
• Thực phẩm có thể hoàn toàn khác ở nhà. Hãy bỏ ra một chút thời gian để học xem nên ăn gì sẵn có nơi đó.
• Tiêm chủng (Chẳng hạn đi vào vùng có bệnh sốt rét lưu hành ).
• Học một số từ có nghĩa là ‘tiểu đường’; ‘bác sỹ’; ‘đường kính’; ‘nước quả’ bằng tiếng địa phương. Cũng có khi phải dùng đến trong trường hợp khẩn cấp.
• Chọn khách sạn cẩn thận từ trước xem ở đó có những dịch vụ gì?
• Đem theo máy đo đường huyết và số test thử (que thử) đủ nhiều. Có rất nhiều thay đổi xảy ra khi đi, chỉ có cách duy nhất giúp kiểm soát bệnh là thử máu nhiều hơn.

Trong khi di chuyển

• Đem theo tất cả bơm tiêm, máy thử đường máu lên máy bay. Thuốc uống còn nguyên dạng trong vỉ hoặc lọ của nhà sản xuất, insulin chưa mở, các thuốc trên sẽ dễ được chấp nhận nếu có kèm theo đơn của bác sỹ.
• Giữ đúng hoặc gần giờ ăn và uống thuốc nhất có thể. Yêu cầu tiếp viên hàng không phục vụ riêng nếu cần (nói rõ lý do mình mắc bệnh tiểu đường nên cần thiết phải như vậy).
• Cố gắng vận động nhiều nhất có thể khi di chuyển.Nếu bạn đi bằng xe hơi, mỗi lần dừng xe, hãy đi bộ quanh khoảng 5 phút. Nếu đi bằng tàu hỏa, hãy đi dọc theo toa tàu. Nếu đi bằng máy bay, hãy đứng dậy đi hoặc co duỗi chân tay sau 1-2 giờ.
• Khi đi bằng xe hơi, đem theo thức ăn dự phòng. Nhưng sự cố như xịt lốp hoặc hỏng xe bất kỳ có thể làm làm mắc kẹt với chiếc dạ dày trống rỗng?.
• Uống thêm nước.

Nơi đến

• Đi du lịch bao giờ cũng được thú vị, đồ ăn thì ngon và mới lạ, nhưng thường là thừa thãi. Không nên ăn hết suất của mình, hãy cảnh giác với kiểu ăn tự chọn, hãy nếm mỗi thứ ít một và thưởng thức bữa ăn thật chậm, duy trì được khối lượng gần giống với mọi ngày.
• Hãy hỏi phòng tập thể dục, bể bơi ở đâu? Có như vậy bạn không phải khó nhọc ‘ép cân’ sau chuyến đi.
• Luôn đem theo hộp nước quả, bánh quy, quả chín, trứng những thứ này có thể dùng thay thế một bữa ăn không đúng giờ.
• Dùng kem chống nắng (nếu cần).
• Hãy nhớ nguyên tắc bảo vệ chân: kiểm tra chân hàng ngày, không đi giày mới, không đi chân trần trên cát nóng, những vỏ sò có thể làm chân bị tổn thương. Nếu lỡ bị phồng dộp chân, hãy dùng chất sát khuẩn nhẹ, băng bảo vệ, không chọc thủng vết dộp.
• Nếu bị ốm: hãy thử đường máu thường xuyên hơn. Ăn ngũ cốc, bánh mỳ, cháo, phở, xúp..thay cho bữa ăn thường quy (vì có thể bạn quá ốm không muốn ăn bữa nhiều chất). Uống đủ nước. Nếu đường máu vẫn cao nhiều, hãy đến bệnh viện gần nhất.

Với người đang tiêm insulin

• Đem theo insulin bên người, không cần thiết bảo quản trong tủ lạnh. Chỉ cần tránh nhiệt độ quá cao (>30 độ C) nếu có đá khô để giữ lạnh càng tốt. Ở nơi đến, nếu có điều kiện nên để insulin vào ngăn mát tủ lạnh.

• Đem theo thư của bác sỹ nói rằng bạn mắc tiểu đường nên phải đem theo bơm tiêm, insulin, thiết bị đo đường máu, để đề phòng trường hợp bạn cần phải giải thích với hải quan sân bay hoặc bị mất cần thay thế.
• Thường xuyên đem theo đường hấp thu nhanh (đường viên, kẹo, nước xi-rô, nước ngọt ).
• Bạn có thể cần điều chỉnh liều insulin cho phù hợp với nhịp sống mới. Đi bộ, bơi lội, đi dạo đốt cháy khá nhiều năng lượng. Để an toàn, hãy thử đường máu thường xuyên hơn.
• Cần cho người cùng đi biết các dấu hiệu của hạ đường huyết và giúp bạn dùng đường khi cần.
• Có thể nếm mọi loại thức ăn, nhưng hãy lưu ý đến khối lượng để tránh bị lên cân.
• Dừng lại và nghỉ ngơi khi cần.

Với người tiêm insulin đi du lịch đến nơi có múi giờ khác

Khi đi đến nơi có múi giờ khác nhiều, hãy tham khảo ý kiến bác sỹ về điều chỉnh liều insulin cũng như lịch trình tiêm. Khi đi qua các múi giờ khác nhau, hãy giữ đồng hồ chỉ giờ ở thời điểm xuất phát: ăn thêm bữa phụ và tiêm thêm insulin nhanh nếu bay từ Đông sang Tây (vì ngày bị dài hơn); giảm liều insulin bán chậm nếu bay từ Tây sang Đông (vì ngày ngắn hơn). Trở lại giờ tiêm và liều tiêm vào ngày hôm sau tại nơi đến.

Một số vấn đề y học thường gặp khi đi du lịch

Say xe: khi nôn có thể khiến bạn không thể ăn được, do đó có nguy cơ hạ đường máu. Dự phòng bằng cách dùng một số thuốc chống nôn như viên Dimenhydrinate 50mg, uống 1/2 đến 1 viên trước khi đi 30 phút, sau đó cứ 4 giờ uống thêm 1/2 viên nếu không có viên Dimenhydrinate 50mg có thể đến hiệu thuốc yêu cầu các loại thuốc tương tự (Ví dụ viên Nautamine 90mg uống 1-1,5 viên trước khởi hành ít nhất 30 phút, có thể lặp lại sau 6 giờ ), nên đem theo nhiều hơn liều định dùng vì người khác có thể không có. Trường hợp không thể ăn được, không nên uống thuốc hạ đường huyết: bỏ một viên thuốc còn đỡ nguy hại hơn là uống thuốc mà không ăn được (nguy cơ hạ đường huyết).
Sự nóng bức, viêm kết mạc mắt do quá nắng: trang bị kính dâm, mũ, nón. Trong trường hợp quá nóng cần phải uống đủ nước, ăn thức ăn có thêm muối và lưu ý bảo quản insulin ở nơi mát nhất có thể.

Đi ỉa chảy: là một bệnh hay gặp khi thay đổi thức ăn, nước uống kể cả nước đá. Đề phòng với những thức ăn nghi ngờ. Khi đi ngoài nhiều cần phải uống bù đủ nước, dùng thuốc cầm đi ngoài (ví dụ Loperamide hoặc Imodium 2 viên, sau mỗi lần đi ngoài uống thêm 1 viên, liều tối đa 8 viên/ngày).

Hạ đường huyết

Hạ đường huyết do vận động thể lực quá mức: khi đi du lịch bao giờ cũng kèm theo các hoạt động thể lực nhiều hơn bình thường (đi dạo, bơi lội ). Vận động thể lực làm giảm đường máu (do tăng tiêu thụ) ở người tiểu đường đang có mức đường máu tốt. Nhưng trong trường hợp đường máu tăng cao nhiều, vận động thể lực mạnh có thể dẫn đến tình trạng đường máu tăng cao thêm (nếu đường máu đang không ổn định, không nên đi xa; tốt hơn hết hãy đến gặp bác sỹ).

Để tránh hạ đường huyết do vận động nhiều cần phải:
- Giảm 30% liều định tiêm hoặc sulfamide hạ đường huyết (Diamicron, Amaryl, Glyburide..) còn 1/2 liều thông thường nếu thấy sẽ vận động nhiều.
- Đem theo thường xuyên bên mình các chất bột-đường: bánh quy, bánh mỳ, quả chín Sau 30 phút vận động nên ăn thêm một chút.
- Không tiêm insulin vào vùng dự định sẽ vận động nhiều (không tiêm vào đùi khi đi bộ).
- Sau khi vận động nhiều tác dụng hạ đường máu vẫn còn tiếp tục nhiều giờ sau đó (do đường tiếp tục được nạp trở lại vào cơ đã bị cạn kiệt khi vận động). Mũi tiêm insulin tiếp theo vẫn cần giảm liều (thường giảm 30% liều định tiêm), chế độ ăn cần lưu ý tăng hơn ngày thường. Nếu có điều kiện thử đường máu và đường niệu thường xuyên hơn để có thêm thông tin xử lý cho sát với diễn biến thực.

Đến nơi thời tiết lạnh quá cũng có thể là nguyên nhân dẫn đến hạ đường huyết do cơ thể cần nhiều năng lượng hơn. Do vậy nếu bạn thấy đói, không nên ngần ngại ăn thêm so với mọi ngày.

Tránh hạ đường huyết do không còn dự trữ đồ ăn:
- Khi bơi lội một mình: hãy để đồ ăn thức uống trên bờ, trong áo bơi vài thanh bánh bọc kín.
- Khi đi trên phương tiện giao thông có thể gặp những sự cố như hỏng xe, tắc đường: hãy đem theo đồ ăn dự phòng.
- Khi ngủ ở khách sạn: để đồ ăn trên bàn ngủ.

Nhắc lại Vấn đề bảo vệ bàn chân:
Đi du lịch nghĩa là sử dụng nhiều đến chân, và trong chừng mực nhất định có thể gây nên những phiền toái: đi bộ leo núi, đi trên cát nóng, dẫm phải vỏ ốc, vỏ hà gây chày xước da chân.
Vì vậy không nên đi chân trần. Giày dép đúng tiêu chuẩn, tránh đi giày dép quá mới. Cắt móng chân, rửa và lau khô chân, tránh đi tất bằng sợi nhân tạo, nên dùng loại bằng sợi bông, sợi len.

(Mời xem buổi phát về chủ đề 'Đi Du lịch cùng người tiểu đường' trên kênh O2TV vào 21giờ ngày thứ 7 mùng 6 Tết)

Ths, Bs Nguyễn Huy Cường.

  Về trang trước    Bản in    Gửi email    Về đầu trang